آشنایی با اصطلاحات رایج تئاتر

0
70

رفتن به تئاتر می‌تواند تجربه‌ای هیجان‌انگیز باشد؛ اما قابل‌درک است که برخی از افراد ممکن است از همه اصطلاحات و مفاهیم نا‌آشنا که در اطراف پرتاب می‌شوند احساس ترس کنند. هرچند که نمایش از بیرون مانند یک نقاشی زیبا به نظر می‌رسد؛ اما آگاهی از اصطلاحات تئاتر مانند ورود به عمقی پنهان، زیبایی تئاتر را برای ما روشن‌تر می‌کند. اگر عمیق‌تر در دنیای تئاتر جست‌و‌جو می‌کنید، این اصطلاحات به ماهیت دوم تبدیل می‌شوند و درک شما را از اشکال هنری بالاتر می‌برند و به شما امکان می‌دهند تا با اجراهایی که در آن شرکت می‌کنید تعامل بیشتری داشته باشید. ما در این مقاله از مجله فرواک برای درک بهتر شکل هنری شما به آشنایی با اصطلاحات رایج تئاتر می‌پردازیم.

معرفی برخی از اصطلاحات رایج تئاتر و تعزیه

تئاتر دارای اصطلاحات خاص خود است که برای بیان مفاهیم، فعالیت‌ها، اجزا و افراد مرتبط با آن به‌ کار می‌روند. در اینجا به معرفی برخی از اصطلاحات رایج تئاتر می‌پردازیم:

پرکاربرد‌ترین اصطلاحات تئاتر

آکسسوار: در اصطلاحات تئاتر و سینماییبه وسایل و لوازمی که روی صحنه تئاتر قرار دارد، آکسسوار می‌گویند. این لوازم می‌تواند میز، صندلی، کتاب و… باشد.

میزانسن: یکی دیگر از اصطلاحات تئاتر که در سینما هم مشترک است، میزانسن است که به نحوة قرارگرفتن بازیگران، دکور، نورپردازی در صحنه تئاتر میزانسن می‌گویند. میزانسن یکی از مهم‌ترین عناصر صحنه‌سازی در تئاتر است که به‌خاطر سپردن آن به عهده منشی صحنه است.

متورانسن: به شخصی گفته می‌شود که مسئولیت میزانسن را بر عهده دارد.

آوانسن: در اصطلاحات تئاتر، به بخش جلویی صحنه، آوانسن می‌گویند. کارگردان از آوانسن برای ایجاد فضای بصری و برجسته‌کردن بازیگران استفاده می‌کند.

میان‌سن: به بخشی از صحنه که بین آوانسن و پشت‌صحنه قرار دارد میان‌سن می‌گویند. این قسمت از صحنه معمولاً برای اجرای نقش‌ها و صحنه‌های فرعی نمایش استفاده می‌شود.

آپ استیج: به فضای پشت‌صحنه که شامل اتاق گریم، لباس و انبار صحنه است آپ استیج می‌گویند.

پی‌اس: در اصطلاحات تئاتر پی‌اس همان نمایشنامه است که شامل توضیح صحنه و دیالوگ‌ها است.

پرسوناژ: به بازیگران و تمام شخصیت‌های یک نمایش پرسوناژ می‌گویند که می‌تواند انسان، حیوان یا حتی یک شیء باشد.

سن: به فضایی که روی آن تئاتر اجرا می‌شود سن می‌گویند. در حقیقت جایگاه بازیگران، آکسسوار و وسایل صحنه است.

سوفلور: از دیگر اصطلاحات تئاتر که در سینما هم کاربرد دارد سوفلور است. سوفلوربه شخصی گفته‌ می‌شود که در هنگام تمرین تئاتر و اجرای آن دیالوگ‌ها را به بازیگران یادآوری می‌کند. جایگاه او معمولاً زیر یا پشت‌صحنه است تا هنگام اجرای نمایش در معرض دید تماشاگر نباشد.

دیوار چهارم: در اصطلاحات تئاتر به دیوار فرضی بین بازیگران و تماشاگران دیوار چهارم می‌گویند. به عبارتی می‌توان گفت که بازیگران هنگام اجرای تئاتر دیوار چهارم را نمی‌شکنند و تماشاگران ارتباط کلامی یا دیداری برقرار نمی‌کنند.

ماسکه کردن: به عملی که یک بازیگر مانع دیده‌شدن بازیگری دیگر شود ماسکه کردن می‌گویند. این اتفاق زمانی می‌افتد که دو بازیگر مقابل هم قرار گیرند و یکی از آن دو دیده نشود که این هم یکی دیگر از اصطلاحات تئاتر است که در سینما هم رواج دارد.

رُل: نقشی است که بازیگر تئاتر، آن را بازی می‌کند.

میمیک چهره: از دیگر اصطلاحات تئاتر پر کاربرد میمیک است که به حرکات صورت بازیگر که به بیان احساسات، افکار، وضعیت شخص واجرای مؤثرتر او کمک می‌کند، میمیک می‌گویند.

مونولوگ: مونولوگ یا تک‌گویی، به گفتاری می‌گویند که بازیگر، نمایشنامه را به‌صورت تکی روبه‌روی تماشاچی بازگو می‌کند؛ اما این به آن معنی نیست که بازیگر روی صحنه تنها باشد.

دیالوگ: دیالوگ یا هم گویی به گفتاری می‌گویند که دو یا چند بازیگر با هم به گفت‌و‌گو می‌پردازند.

سولی لوگ: سولی لوگ یا تنها‌گویی، گفتاری است که بازیگر، تفکرات درون ذهن خود را با صدای بلند بیان می‌کند.

مهم‌ترین اصطلاحات تعزیه

یکی از انواع تئاتر‌های ایرانی که از قدیمی‌ترین‌های این هنر به‌حساب می‌آید تعزیه است که داستان‌های مذهبی و تاریخی را روایت می‌کند.
تعزیه خود دارای اصطلاحاتی است که در ادامه با آن‌ها آشنا می‌شویم:

شبیه‌خوان: در اصطلاحات تعزیه به بازیگران آنشبیه‌خوان می‌گویند. شبیه‌خوانان عموماً دارای مهارت‌های آوازخوانی، شمشیربازی و سوارکاری هستند.

شبیه: در تعزیه به شخصیت‌های مذهبی و تاریخی مانند حضرت علی، حضرت زینب که بازیگران آن‌ها را به تصویر می‌کشند، شبیه می‌گویند.

مقتل‌نویس: در اصطلاحات تعزیه، مقتل‌نویس به کسی می‌گویند که متن تعزیه را با الهام از داستان‌های مذهبی مثل واقعه کربلا می‌نویسند.

معین‌البکاء: در اصطلاحات تعزیه، به گرداننده تعزیه معین‌البکاء می‌گویند. در واقع او همان کارگردان کار است.

ناظم‌البکاء: به کسی کهمعمولاً در تعزیه‌های عاشورایی، بعد از هر مجلس، سخنرانی می‌کند و به شرح وقایع و تحلیل اتفاقات می‌پردازد، در اصطلاح تئاتری ناظم‌البکاء گفته می‌شود.

بانی: به کسی که هزینه‌های مجلس تعزیه را بر عهده می‌گیرد، بانی می‌گویند. بانی معمولاً از میان خیرین انتخاب ‌می‌شود.

موافق خوان (اولیاخوان): بهبازیگرانی که نقش شخصیت‌های مثبت را ایفا می‌کنند، در اصطلاح تعزیه، موافق خوان می‌گویند که عموماً نقش امامان و یارانشان را بازی می‌کنند.

مخالف‌خوان (اشقیا‌خوان): به بازیگرانی که نقش شخصیت‌های منفی مثل دشمنان ائمه را در تعزیه اجرا می‌کنند، به‌اصطلاح مخالف‌خوان می‌گویند.

تخت خوان: به بازیگران نقش شاهان و خلفا تخت خوان می‌گویند که اغلب مخالف‌خوان محسوب می‌شوند.

رجز‌خوان: رجز نوعی شعر حماسی است که پهلوان در آن، به ستایش خود می‌پردازد. در اصطلاحات تعزیه رجزخوان به کسی می‌گویند که نقش آن پهلوانان را ایفا می‌کند.

اشتلم‌خوانی: اشتلم نوعی شعر طنزآمیز است که شخصیت کمدی (اشتلم‌خوان)، خود را در آن می‌ستاید. اشتلم‌خوانان تعزیه را دیدنی‌تر می‌کنند.

دستگاه: هر تعزیة کامل را به‌اصطلاح دستگاه یا مجلس می‌گویند.

سخن آخر

ما در این مقاله سعی داشتیم شما را با تعدادی از اصطلاحات تئاتر و اصطلاحات تعزیه آشنا کنیم. بااین‌حال اصطلاحات بیشتر و تخصصی‌تری در این حوزه وجود دارد که در مجلة فرواک در دسته‌بندی‌های دیگر به آن‌ها پرداخته‌ایم، شما می‌توانید برای دریافت اطلاعات بیشتر در این زمینه به مجله فرواک مراجعه کنید.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید