خانه مجله سینما بازیگری در سینما

بازیگری در سینما

در مجله فرواک، دغدغه ما آشنایی بیش­تر با هنر سینما است. بدیهی است که بازیگری بخش حیاتی از هنر سینما و تئاتر است که در مقالات مجله فرواک به صورت تخصصی­‌تر به مباحث مربوط به این رشته می­‌پردازیم.

شاید بهتر باشد اینطور شروع کنیم که بازیگری در سینما، هنر به تصویر کشیدن شخصیت یک داستان بر پرده سینما است؛ بازیگر با استفاده از ابزاری مانند مجموعه احساسات و عواطف، ادای کلمات و حرکات بدن به ایفای نقش پرداخته و به شخصیتی سینمایی جان می‌بخشد. هنر بازیگری، پیش از پیدایش سینما نیز وجود داشته است و در آغاز شکل‌گیری سینما، نخستین بازیگران همان بازیگران تئاتر بودند.
بازیگری در سینما از فیلم‌های صامت شروع شد. بازیگران سینمای صامت باید احساسات و حالات شخصیت را تنها با استفاده از زبان بدن، به مخاطب منتقل می‌کردند؛ ژوزف فلوئرِ فرانسوی، از اولین بازیگران سینمای جهان بود. او در سال 1895 در فیلم کوتاه و صامت خروج کارگران از کارخانه، نخسین فیلم ساخته شده توسط برادران لومیر، نقش آفرینی کرد. در سال 1927 با ورود صدا به عرصه سینما، فیلم‌های ناطق ساخته شدند. آل جولسون، بازیگر آمریکایی در همان سال، در فیلم خواننده جاز (نخستین فیلم ناطق جهان) بازی کرد. بازیگران در سینمای ناطق، علاوه بر مهارت بالا در زبان بدن، باید به مهارت‌های دیگری همچون استفاده درست از لحن و بیان در گفتن دیالوگ‌ها نیز می‌پرداختند.

بازیگری سینما از گذشته تاکنون

نمی­توان انکار کرد که بازیگری سینمای مدرن با بازیگری در دوران طلایی هالیوود بسیار متفاوت است. البته، بازیگری در سینما هیچ‌وقت آسان نبوده، ولی در طی سی سال گذشته، این هنر به دلیل رشد توقعات کارگردان‌ها و همچنین انتظارات تماشاگران، مشکل‌تر و پیچیده‌تر هم شده است. در واقع اصلی‌ترین دلیل تغییر روش در بازیگری سینما، تماشاگران آن هستند؛ زیرا آن­ها خیلی زود متوجه شدند که چه چیزی حقیقی و چه چیزی تصنعی و متظاهرانه است. تماشاگر سینمای مدرن، طی سال‌های متمادی یادگرفته‌ است که با دقت و موشکافی کوچک‌ترین رفتارهای بازیگر را زیر نظر داشته باشد.
هر فیلم مدرنی را که با فیلم‌های دهه‌ 30 و 40 یا قبل از آن مقایسه کنید، متوجه تغییرات بازیگری از گذشته تا به امروز خواهید شد. می­‌توان گفت ((امروزه بازیگری در فیلم، بیشتر بر مبنای بودن استوار است تا نمایش دادن))؛ برای مثال در فیلم‌­های قدیمی‌­تر فردی که نقش یک آدم مست را بازی می‌کرد، مدام تلو تلو می‌خورد و با بازی اغراق‌­آمیز و نمایشی، باعث قطع ارتباطش با تماشاگر می‌شد. در صورتی­ که، در سینمای امروز، بازیگر نقش مست، غالباً مانند یک مست واقعی سعی می‌کند، خود را کمی هوشیار نشان دهد. البته لازم به ذکر است که این موضوع به معنی پایین بودن سطح بازیگری در گذشته نبوده و نوع بازیگری در آن زمان وابسته به شرایط فرهنگی و هنری جامعه صورت می­گرفته است.

آشنایی با اصول و مبانی بازیگری سینما

بازیگری سینما به مهارت، استعداد و تجربه احتیاج دارد.
استعداد، یک عامل مهم در بازیگری است که یک بازیگر می­‌تواند به صورت ذاتی از آن برخوردار باشد. البته لازم به ذکر است که استعداد، همه چیز نیست؛ یکی دیگر از عوامل تاثیرگذار در بازیگری، مهارت است. تکنیک و مهارت را می­‌توان با تمرین و آموزش فرا گرفته و بهبود بخشید.
مهارت‌­های بازیگری در کل به دو دسته تقسیم می‌­شوند : مهارت­‌های فنی و مهارت­‌های خلاقانه.

  • مهارت­‌های فنی: شامل مهارت­‌های فیزیکی و بیانی است.

مهارت­‌های فیزیکی : بازیگران باید بتوانند خود را با حرکات و ژست­‌های شخصیت داستان تطبیق داده و هماهنگ کنند.

مهارت­‌های بیانی : بازیگران باید بتوانند به طور واضح و رسا صحبت کنند و احساسات نقش را از طریق لحن، بیان و زبان بدن نشان دهند.

  • مهارت­‌های خلاقانه : شامل توانایی ایجاد شخصیت، ارتباط با مخاطب و ایجاد واکنش­‌های احساسی است. در ادامه به بررسی تعدادی از اصول بازیگری می­پردازیم.

تجزیه و تحلیل فیلمنامه توسط بازیگر سینما

تجزیه و تحلیل فیلمنامه، فرآیند بررسی و تفسیر یک فیلمنامه برای درک بهتر عناصر و ساختار آن است. این فرآیند به بازیگران کمک می­‌کند تا برای بازی مقابل دوربین آماده شوند. بررسی فیلمنامه، بازیگران را یاری می‌کند تا نقش خود را به طور موثر، طبیعی و باورپذیر به تصویر بکشند و با مخاطب ارتباط برقرار کنند. این کار با خواندن دقیق فیلمنامه حاصل می‌­شود که همزمان می‌توان ­به شناسایی شخصیت­‌های داستان ( سن و شغل، انگیزه و هدف هر شخصیت)، خط زمانی داستان ( وقایع مهم و ترتیب وقوع آن­ها ) پی برد. تحلیل فیلمنامه به خودی خود شامل چند بخش می­‌شود : تحلیل داستان، شخصیت­‌ها، صحنه و دیالوگ‌­ها

البته تجزیه و تحلیل فیلمنامه مبحث بسیار گسترده‌­ای است. اگر علاقه­‌مند کسب اطلاعات درباره آن هستید می­توانید به این دسته­‌بندی در مجله فرواک مراجعه کنید.

انواع بازیگر

برای بازیگری دسته‌بندی‌های بسیاری وجود دارد. برای مثال، به صورت رایج، بازیگران را در حوزه‌های سینما، تئاتر، رادیو و تلویزیون تقسیم‌بندی می‌کنند. اما دسته­‌بندی که ما در ادامه ارائه داده­ایم بر اساس نوع نقش­‌آفرینی بازیگران به وجود آمده است.

بازیگران آفتاب­پرست (chameleon actors): این نوع از بازیگران مثل یک آفتاب­پرست دقیقا به رنگ و شکل نقشی که بازی­ می‌­کنند، درمی­‌آیند.

بازیگران شخصیت (personality actors): این نوع از بازیگران بخشی از شخصیت واقعی خود را در اکثر نقش­‌هایی که بازی می‌­کنند به نمایش می‌­گذارند. برای مثال اگر بازیگری در زندگی شخصی خود شوخ­‌طبع باشد، در فیلم­‌های طنز مطابق با همان حس شوخ‌­طبیعی خود به ایفای نقش می­‌پردازد.

بازیگران خلاق (creative actors): بازیگرانی که نقش­‌هایی مخالف با شخصیت خود و نقش­‌هایی که قبلا بازی کرده‌­اند انتخاب می‌­کنند.

بازیگران غیر­حرفه ­ای- هنرور (nonprofessional actors): این دسته به بازیگرانی گفته می­‌شود که بدون تجربه حرف‌ه­ای بازیگری به ایفای نقش می‌­پردازند. از این بازیگران معمولا برای طبیعی­ و واقعی­‌تر نشان دادن فضای یک فیلم استفاده می‌­کنند.

ویژگی های بازیگر سینما

یک بازیگر سینما باید علاوه بر ویژگی­‌های اصلی در بازیگری و مهارت­‌های لازم برای نقش آفرینی، نیاز به خصوصیات ویژه‌­تری برای ورود به عرصه سینما دارد. برای مثال، او باید نسبت به تغییرات ناگهانی، انعطاف­پذیر باشد. ممکن است که در حین فیلمبرداری و با توجه به شرایط­، فیلمنامه تغییر کند. بازیگر باید بتواند با شرایط خود را وفق داده و در زمان کوتاهی دیالوگ‌­ها و توضیح صحنه­‌های جدیدی را به خاطر بسپارد. از دیگر ویژگی­‌هایی که یک بازیگر باید داشته باشد، آگاهی نسبت به دیگر عوامل فنی، به خصوص دوربین و فیلمبرداری است. بازیگر باید بتواند که بازی خود را با توجه به این عوامل پیش ببرد. علاوه بر آن، بازیگران بهتر است یک شناخت کلی از بطن جامعه و دنیای اطراف خود داشته باشند تا سوژه و شخصیت­‌های فیلم را بهتر درک کنند. آن­ها همچنین به روحیه کار گروهی احتیاج دارند. چرا که ساخت یک پروژه سینمایی تماماً یک کار گروهی است و هیچ قسمتی از آن نیست که بتواند به تنهایی و توسط یک نفر پیش برود.

تعامل بازیگر با عوامل پشت صحنه

همان‌طور که پیش­تر اشاره شد، تولید یک اثر سینمایی نیازمند کار و زحمات یک گروه می‌­باشد. این گروه شامل عوامل جلوی دوربین، بازیگران و عوامل پشت دوربین، کارگردان، فیلمبردار، صدابردار، منشی صحنه، گریمور و … هستند. هر یک از این عوامل، علاوه بر اینکه باید کار خود را به درستی انجام دهند، باید با دیگر دست‌­اندرکاران نیز در تعامل و ارتباط باشند. مثلا یک بازیگر به دلیل اینکه جلوی دوربین بازی می‌­کند بهتر است بتواند با دوربین و فیلمبردار ارتباط برقرار کند و بر علم فیلمبرداری، دوربین و قاب­‌بندی شناخت کافی داشته باشد. همچنین برای اینکه بتواند به شناخت درستی از نقش خود برسد بهتر است آشنایی نسبی با حوزه­‌های دیگر مانند: گریم و طراحی لباس داشته باشد.

می­‌توانیم بگوییم بازیگر، تجلی اندیشه یک کارگردان است یعنی بازیگر باید بتواند هر آن­ چیزی که در ذهن کارگردان می­‌گذرد را به اجرا درآورد. در نتیجه یک بازیگر توانمند باید بتواند با کارگردان تعامل صحیح داشته باشد و در یک چهارچوب تعیین شده در کنار او پیش­ برود. همچنین یک بازیگر برای اینکه بتواند بر صدای خود کنترل داشته باشد، باید با صدابردار در ارتباط باشد.
بازیگر برای اینکه به درک بهتر نقش خود برسد و بتواند شخصیت درون فیلمنامه را تجزیه و تحلیل کند باید با فیلمنامه­ نویس در ارتباط باشد و با او گفت‌­و­گو کند. بنابراین در نتیجه لازمه یک ارتباط‌گیری درست، تعامل تمامی عوامل با یکدیگر است.

مقایسه بازیگری در سینما و تئاتر

بین بازیگری برای سینما و تئاتر تفاوت­‌هایی اساسی وجود دارد که در ادامه به تعدادی از آن­ها می­‌پردازیم.

صدا: صدابرداری و موقعیت میکروفون در سینما بسیار متفاوت از تئاتر است. در تئاتر، تنها برای اجرا در سالن‌های بزرگ از میکروفون استفاده می­‌شود. در این اجراها معمولا هر بازیگر، میکروفون مخصوص به خود را دارد. درصورتی که در بعضی سالن‌ها از میکروفن استفاده نمی‌شود. در این حالت صدای بازیگر باید بلند و رسا باشد و به همه تماشاگران برسد. در مقابل در سینما، تجهیزات بسیار مختلفی برای صدابرداری به کار می‌رود تا از کیفیت صدای فیلم اطمینان حاصل شود. در برخی صحنه‌­های یک فیلم ممکن است که کارگردان بخواهد تا حتی صدای نفس­‌های بازیگر نیز شنیده شود و عوامل صدا باید این را امکان‌پذیر کنند. در صورتی که فیلمی از کیفیت صدای لازم برخوردار نباشد، ممکن است که برای آن فیلم از دوبله استفاده بشود.

دوربین: در تئاتر، بازیگر باید به اندازه­ای اغراق شده بازی کرده و بر حرکات و اکت­‌هایش تأکید بیشتری داشته باشد. با این حال در سینما به دلیل وجود دوربین قضیه فرق می­‌کند؛ دوربین ممکن است در هر فاصله‌­ای از بازیگر باشد، چسبیده به صورتش یا در فاصله 200 متری از او. به همین دلیل، بازیگر باید نوع بازی­‌اش را با دوربین تنظیم کند. مقابل دوربین، بازیگری اغراق آمیز به کار بازیگر نمی‌­آید. او باید احساسات و ویژگی­‌های شخصیت را به روشی بسیار نامحسوس‌­تر و ظریف‌­تر از تئاتر به تصویر بکشد. در صحنه تئاتر می‌توان فراموش شدن گفتار را حتی از نزدیک‌ترین فاصله و از ردیف اول تماشاگران پنهان داشت، اما دوربین کوچک‌ترین مکث غیر متعارف را نیز ثبت و آشکار می‌سازد.

تدوین: یک بازیگر سینما فضای بیشتری برای اشتباه کردن دارد. اگر او یک دیالوگ را اشتباه بگوید یا تپق بزند، همیشه فرصتی برای تکرار آن برداشت وجود دارد؛ چراکه تدوین یک فیلم بعد از تولید آن رخ می­‌دهد. اما در تئاتر، به دلیل زنده بودن اجرا، این فرصت برای بازیگران وجود ندارد. با توجه به این، شاید فکر کنید که بازیگری سینما راحت­‌تر از تئاتر است اما باید به این نکته توجه داشته باشید که به دلیل همین ویژگی تدوین است که بازیگران گاهی باید دقیقا حرکات خود را بدون ذره­ای تفاوت و فاصله در برداشت‌­های مختلف تکرار کنند تا انسجام کار حفظ شود؛ برای مثال اگر در یک سکانس، بازیگر با دست چپ لیوان را در دست گرفته است؛ بعد از کات و در برداشت بعدی نیز باید دقیقاً به همان صورت و با دست چپ لیوان را بگیرد.

مکان: در تئاتر، مکان بازیگری کاملا مشخص است؛ یک صحنه که محدود و تحت اختیار عوامل، از جمله بازیگر است. در سینما اما، مکان فیلمبرداری ممکن است هرجایی و در هر شرایطی باشد؛ زیر برف و باران و در گل و شل یا در یک آپارتمان در یک روز گرم تابستانی. نکته قابل توجه در اینجا این است که همیشه آب و هوای سناریو با آب و هوای مکان فیلمبرداری مطابقت ندارد. شاید بازیگر مجبور باشد تا در ساحل در فصل زمستان با لباس­‌های تابستانی وانمود کند که گرمش است.

معرفی تکنیک­ های بازیگری سینما

تکنیک‌های بازیگری در سینما را می­‌توان بر اساس تفاوت­‌های تئاتر و سینما بیان کرد. برای مثال، وجود دوربین در سینما، از تفاوت­‌های اصلی بین سینما و تئاتر است. چون دوربین کوچک‌­ترین حرکات را هم ضبط می­‌کند، پس بازیگر باید بتواند تسلط و قدرت کافی روی تمام عضلات خود داشته باشد تا بازی باورپذیری را مقابل دوربین انجام دهد. بازیگری تئاتر به نحوی است که می‌­توان از آغاز تا انتها آن را به صورت خطی شروع کرد و به پایان رساند. با این حال، در سینما کات می­‌دهند و بازیگر باید دوباره یک صحنه را بازی کند. در اینجا است که تکنیک حفظ راکورد به کمکمان می‌­آید. برای مطالعه بیش­تر و تخصصی­‌تر در این مورد به مقاله­‌های این دسته­‌بندی در مجله فرواک مراجعه کنید.

حرف آخر

تلاش بر این بود تا به بازیگری سینما و مطالب مربوط به این زمینه بپردازیم. با نگاهی به تاریخچه بازیگری، اصول و مبانی آن، ارتباط آن با فیلمنامه، انواع و ویژگی­‌های یک بازیگر، تعامل بازیگر با دیگر عوامل و همین‌طور تفاوت­‌های بازیگری سینما و تئاتر، سعی کردیم تا به درک بهتر شما از این هنر کمک کرده باشیم. شما می­‌توانید برای مطالعه تخصصی­‌تر در این زمینه، به دسته‌­بندی بازیگری سینما در مجله فرواک مراجعه فرمایید.